Kiedy kąpiel w morzu była zabiegiem medycznym
Przed dwustu laty, ludzie traktowali kąpiel w Bałtyku bardziej jak zabieg zdrowotny niż rekreację. Wierzyli, że woda morska leczy m.in. reumatyzm i wzmacnia organizm. Moda na uzdrowiska morskie już zdobywała Zachód, a idea ta dotarła także do Gdańska i Sopotu.
Pierwsi letnicy z Gdańska odwiedzali Sopot sporadycznie, zwabieni świeżym powietrzem i spokojem okolicy. Wczesne ogłoszenia prasowe lat 10.–20. XIX w. odnotowują dopiero pojedyncze oferty noclegów nad morzem i próby organizacji kąpieliska. W 1820 r. wprowadzono nawet obowiązek meldunkowy dla przyjezdnych do Sopotu. Dzięki niemu mamy dane mówiące o tym, że z wypoczynku w Sopocie skorzystały w tym roku zaledwie 82 osoby (głównie przyjezdni z Gdańska), ale dwa lata później liczba ta była już dwukrotnie wyższa.
Jan Jerzy Haffner i narodziny sopockiego kurortu
Rok 1823 uznaje się za prawdziwy początek Sopotu jako uzdrowiska. Do miejscowości przybył wtedy 48-letni lekarz Jan Jerzy Haffner, były wojskowy lekarz Napoleona, z koncepcją stworzenia kąpieliska wzorowanego na tych zachodnich. Zorganizował zbiórkę i uruchomił pierwszy profesjonalny zakład kąpielowy w Sopocie. Budynek zakładu powstał na wydmie nieopodal plaży (dzisiejszy Skwer Kuracyjny) i mieścił kilka sal z gorącymi wannami wodnymi.
Pod kierunkiem Haffnera Sopot zyskał nowe obiekty i układy: powstał murowany Dom Zdrojowy (dzisiejszy Zakład Balneologiczny) z restauracją, bilardem i salą koncertową oraz pierwszy drewniany pomost spacerowy, będący praprzodkiem dzisiejszego molo. Obok stref kąpielowych wzniesiono też nadmorski park i alejki spacerowe, co przekształciło dawną wieś rybacką w modny kurort, a wiara w „zbawienny wpływ kąpieli morskich” przyciągała kolejnych chętnych.
Sopot (Zoppot), Łazienki Południowe (Südbad), widoczne trzy strefy kąpieliska, damska, męska i rodzinna , pocztówka z początku XX w., domena publiczna, źródło: Polona / Biblioteka Narodowa.
Etykieta kąpielowa i “łazienkowa”
W Sopocie zaraz po 1823 r. opracowano pierwszy regulamin kąpieli morskich. Autorzy „założyli, że kąpiel jest dozwolona jedynie w wyznaczonych miejscach, osobno dla kobiet i mężczyzn oraz w określonych godzinach”. Kobiety i mężczyźni kąpali się według ówczesnej etykiety: panie zwykle w długich koszulach, a panowie – nago. Na plaży rozstawiano niewielkie drewniane przebieralnie zwane łazienkami. Budki były rozstawione wzdłuż brzegu lub w półkolu, zasłaniając kąpiących przed wzrokiem gapiów. Kobiece i męskie kabiny stały z reguły daleko od siebie – kiedyś nawet „o tysiąc kroków”. Policjant czuwał nad porządkiem na każdym kąpielisku, by ściśle przestrzegano godzin i stref kąpielowych.
Opowieści o XIX-wiecznych zwyczajach kąpielowych trafiały do przewodników i kronik. Johann Edward Böttcher (autor popularnego przewodnika sopockiego) wspominał zabawną historię hrabianek Sierakowskich. Pewnego dnia wiatr zatrzasnął drzwi drewnianej przebieralni, z której korzystały, a panie były właśnie w wodzie. Nie mogły się dostać do swoich ubrań, a publiczne pokazanie się w kostiumach kąpielowych było skandalem. Oburzone hrabianki wołały o pomoc do bawiących się na plaży dzieci miejscowych rybaków, lecz zakłopotane dzieci nie zbliżyły się. W końcu panie wyszły z wody i udały się do najbliższej chaty rybackiej, skąd przyniesiono im niedzielne sukienki. Dopiero w takich strojach Sierakowskie mogły wrócić do dworku. Ta anegdota pokazuje, jak różne były niegdyś plażowe obyczaje.
W późniejszym okresie skromne budki kąpielowe na plaży zastąpione zostały przez piętrowe wieloskrzydłowe, nadal drewniane, budynki mieszczącymi nawet kilkaset kabin z pomostami prowadzącymi w kierunku morza. W 1903 r. powstały Łazienki Północne, które zaprojektował miejski architekt Sopotu, Paul Puchmüller. Cztery lata później wybudowane zostały Łazienki Południowe. W tamtych czasach łazienki stanowiły centralny punkt kąpieliska. Kuracjusze nie tylko przebierali się tu i rozpoczynali swoją kąpiel w morzu, ale po zakończonej kąpieli mogli wypić tu kawę lub zjeść posiłek.
Współcześnie “łazienki” nie funkcjonują już jako budynki kąpielowe, ale nazwa ta jest nadal obecna w Sopocie. Łazienki Północne i Południowe to dziś nazwy historycznych parków u podnóża sopockiego molo. Z dawnych zabudowań kąpielowych przetrwał jeden drewniany budynek. Z racji tego, że dziś mieści się tu Hotel Chiński można by pomyśleć, że jego architektura ma nawiązywać do wpływów dalekowschodnich, a w istocie był on budowany w modnym wówczas stylu norweskim (staronordyckim) i stanowi świadectwo historii początków mody na morskie kąpiele w Sopocie. (więcej o najciekawszych miejscach kurortu przeczytasz w naszym mini przewodniku).
Wozy kąpielowe czyli trudne początki morskich kąpieli
Na początku XIX wieku pojawił się modny wynalazek – kąpielowy wóz na kołach. To była drewniana kabina z drabinką, którą wciągano do morza. W środku kuracjusz mógł się przebrać i wejść do wody bez narażania się na nieobyczajne spojrzenia. W Sopocie Jan Haffner zakupił taki wóz za 120 talarów, w celu zapewnienia warunków kąpieli zgodnych z obowiązującymi normami moralnymi. Okazało się jednak, że rozwiązanie, które było popularne zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, w wodach Zatoki Gdańskiej nie zdało egzaminu. Wkrótce więc sopocki wóz kąpielowy został wycofany.
Kiedy zaczynają się rodzinne wakacje nad morzem?
W początkach kąpieliska w Sopocie, czyli w pierwszej połowie XIX wieku, nie przyjeżdżano nad morze „poleżeć na plaży”. Wręcz przeciwnie – opalona skóra była oznaką pracy fizycznej, a wystawianie ciała na widok publiczny budziło opory moralne.
Skoro kobiety i mężczyźni kąpali się w oddzielnych strefach plaży trudno też wyobrazić sobie rodzinne plażowanie jakie znamy obecnie. Dzieci pewnie od zawsze chętnie bawiły się w piasku, ale można przypuszczać, że nikt specjalnie w tym celu nie przywoził ich nad morze.
Początki współczesnego plażowania historycy turystyki zwykle datują na przełom XIX i XX wieku. Następowały wówczas przemiany w zakresie łagodzenia restrykcji obyczajowych. Pojawiły się stroje kąpielowe bardziej przypominające współczesne. Zaczęto też traktować plażę jako miejsce wypoczynku, a nie wyłącznie terapii. Coraz częściej nad morze przyjeżdżały całe rodziny, a dzieci stały się pełnoprawnymi uczestnikami życia kurortu.
Gdybyśmy przenieśli się w czasie do Sopotu z 1824 roku, zobaczylibyśmy raczej spacerujących eleganckich kuracjuszy, którzy korzystających z kąpieli według zaleceń lekarza. Natomiast już około 1900 roku, widok całych rodzin siedzących na plaży, dzieci kopiących w piasku i budujących zamki byłby całkiem naturalny.
Oprócz strefy plaży wydzielonej oddzielnie dla kobiet i oddzielnie dla mężczyzn pojawiła się również trzecia strefa dla rodzin z dziećmi. Co ciekawe możliwość wspólnego plażowania przynajmniej przez niektórych uważana była za tak atrakcyjną, że aby uzyskać prawo wstępu na tę część plaży gotowi byli nawet “wypożyczyć” dzieci od lokalnych rybaków.
Sopot (Zoppot), Familienbad, pocztówka ok. 1907–1918, domena publiczna, źródło: Polona / Biblioteka Narodowa
Współczesne plażowanie w pobliżu Radisson Blu Hotel, Sopot
Wraz z upływem czasu zmieniały się stroje osób pojawiających się na plaży oraz zwyczaje tu panujące. Niezmienne od stuleci pozostają atuty Sopockiej plaży: drobny, złoty piasek, po którym swobodnie można chodzić bosymi stopami, szeroka przestrzeń do wypoczynku oraz łagodne zejście do wody, idealne dla dzieci. We współczesny krajobraz plaży wpisuje się również aktywny wypoczynek również przy użyciu sprzętu takiego jak modne w ostatnich latach deski SUP, dostępne również do wypożyczenia przy plaży. Organizowane są również różnego rodzaju akcję ja wyścigi pływackie w koło molo czy skok z molo. (szczegół w kalendarzu wydarzeń).
Radisson Blu Hotel Sopot leży zaledwie 250 metrów od brzegu morza. Tutejszy piasek jest słynny z jasności i czystości. Nad bezpieczeństwem kąpiących się czuwają ratownicy – w sezonie letnim sopockie plaże podzielono na siedem kąpielisk strzeżonych, rozmieszczonych po obu stronach mola. Aby trafić na strzeżone kąpielisko po wyjściu z hotelu wystarczy iść prosto przed siebie a po dojściu na plażę kierować się w lewą stronę. Znajduje się tu wieżyczka z której ratownicy WOPR obserwują wodę. Oznaką tego, że ratownicy czuwają nad bezpieczeństwem plażowiczów jest powiewająca nad wieżyczką biała flaga. Obszar wody kontrolowany przez ratowników wyznaczają żółte i czerwone boje (więcej o bezpiecznym plażowaniu przeczytasz w innym z naszych tekstów).
Sopot, do którego chce się wracać
Kąpielisko w Sopocie liczy już przeszło dwa stulecia, podczas których jego oblicze przeszło liczne przeobrażenia.
Dziś podobnie jak przed wiekami ludzie przyjeżdżają nad Zatokę Gdańską „odetchnąć morzem” i znaleźć chwile dla ciała i ducha. Szum fal, odgłosy mew i ciepły piasek wciąż tworzą najpiękniejsze letnie wspomnienia. Niezależnie od tego w jakim towarzystwie wybieracie się nad polskie morze i czy kuszą Was morskie kąpiele czy poszukujecie innych wrażeń na pewno odnajdziecie właściwą propozycję dla siebie, kliknij i sprawdź nasze oferty wypoczynku nad morzem.
